سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد

صفحه اصلی / نخستین همایش ملی جهت گیری الهی فرهنگی در تدریس دروس تخصصی دانشگاهی

آسیب‌شناسی آموزش طراحی معماری با رویکرد اسلامی-فرهنگی: چالش‌های ایران

نویسندگان :

صادق پیروی¹ ماهرخ موسوی نسب²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد بهبهان 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد بهبهان

کلمات کلیدی :

آسیب‌شناسی تدریس،طراحی معماری،ارزش‌های الهی-فرهنگی،معماری اسلامی،آموزش ایران

چکیده :

این پژوهش به آسیب‌شناسی آموزش طراحی معماری با رویکرد الهی-فرهنگی در ایران، با تمرکز بر دانشگاه آزاد اسلامی بهبهان، می‌پردازد و چالش‌های ادغام ارزش‌های دینی در برنامه‌های آموزشی را بررسی می‌کند. پرسش اصلی: چه موانع خاصی پیش روی اساتید برای گنجاندن ارزش‌های الهی-فرهنگی در تدریس طراحی معماری وجود دارد؟ با رویکرد تحلیلی-کیفی و تکیه بر نظریه‌های عمل بازتابی (Schön, 1987)، معماری تجربی (Pallasmaa, 2009) و تحلیل فرهنگی Geertz, 1973))، موانع نهادی، فلسفی و عملی شناسایی شد. برای مثال، موانع نهادی شامل سیاست‌های دانشگاهی است که مهارت‌های فنی را بر ارزش‌های دینی-فرهنگی اولویت می‌دهند، مانند اصول هندسه مقدس در معماری اسلامی که اغلب نادیده گرفته می‌شود (نقی‌زاده, 1385). موانع فلسفی به غلبه سکولاریسم در سرفصل‌های آموزشی اشاره دارند که هویت دینی را به حاشیه می‌راند، در حالی که قرآن کریم بر اهمیت فضاهای سکونتی به عنوان نشانه‌ای از خلقت الهی تأکید دارد: «وَاللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ بُیُوتِکُمْ سَکَنًا وَجَعَلَ لَکُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعَامِ بُیُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا یَوْمَ ظَعْنِکُمْ وَیَوْمَ إِقَامَتِکُمْ» (سوره نحل، آیه ۸۰؛ ترجمه: و خداوند برای شما از خانه‌هایتان محل آرامش قرار داد و از پوست چهارپایان خانه‌هایی برایتان قرار داد که در روز کوچ و روز اقامت آن را سبک شمارید؛ مکارم شیرازی, ۱۳۷۴). موانع عملی نیز کمبود همکاری‌های میان‌رشته‌ای بین معماری، الهیات و مطالعات فرهنگی را برجسته می‌کند (کیانی, 1377). تحلیل کیفی ۲۰ منبع نظری (۱۹۷۰-۲۰۲۰) و مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با ۴ استاد فعلی گروه معماری واحد بهبهان (از مهر تا آبان ۱۴۰۳) نشان داد که بیش از ۷۵ درصد سرفصل‌های آموزشی فاقد توجه کافی به ارزش‌های دینی‌اند. این آمار بر اساس کدگذاری باز مصاحبه‌ها و بررسی مستقیم سرفصل‌ها استخراج شده و گزارش‌های اساتید محدودیت‌های نهادی مانند تأکید بیش از حد بر آموزش فنی را تأیید می‌کند. این یافته‌ها شکاف عمیقی میان آموزش فعلی و نیازهای فرهنگی ایران را آشکار می‌سازد. پژوهش مدلی نظری پیشنهاد می‌دهد که با بازنگری سرفصل‌های درسی، تقویت همکاری‌های میان‌رشته‌ای با الهیات و مطالعات فرهنگی، و بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال مانند استودیوهای طراحی مجازی (Bates, 2015) و ابزارهای مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (BIM) (Salama, 2015)، این شکاف را پر می‌کند. راهکارهای عملی شامل طراحی دوره‌های آموزشی مبتنی بر اصول معماری اسلامی، شبیه‌سازی فضاهای معنوی در پلتفرم‌های دیجیتال، و برگزاری کارگاه‌های میان‌رشته‌ای است که می‌تواند به خلق فضاهای معماری معنادار کمک کند. این مطالعه با تأکید بر ضرورت بازنگری آموزش طراحی معماری در ایران، به گفتمان آسیب‌شناسی تدریس دروس تخصصی با رویکرد الهی-فرهنگی کمک می‌کند و بینش‌هایی برای اساتید، پژوهشگران و سیاست‌گذاران ارائه می‌دهد تا آموزش را با هویت دینی و فرهنگی ایران هم‌راستا کنند و محیط‌هایی خلق کنند که نه تنها کارکردی، بلکه حامل معانی عمیق باشند. تحقیقات آینده می‌توانند اثربخشی این مدل را در دانشگاه‌های دیگر ایران یا کشورهای اسلامی مانند مالزی بررسی کنند و نقش فناوری را در غلبه بر چالش‌های جهانی ارزیابی نمایند.