سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد

صفحه اصلی / نخستین همایش ملی جهت گیری الهی فرهنگی در تدریس دروس تخصصی دانشگاهی

تحلیل انتقادی تدریس تخصصی با رویکرد الهی‌فرهنگی در نظام آموزش عالی ایران: آسیب‌شناسی مفهومی، اجرایی و تربیتی با تأکید بر نقش استاد و کیفیت تدریس

نویسندگان :

مهسا شیرزادی¹ زهرا سالک²

1- دانشگاه پیام نور تهران 2- دانشگاه رازی

کلمات کلیدی :

تربیت اسلامی،رویکرد الهی‌فرهنگی،آموزش عالی،نقش استاد،آسیب‌شناسی آموزشی.

چکیده :

نظام آموزش عالی ایران در دهه‌های اخیر با چالشی بنیادین در تربیت فرهنگی، اخلاقی و معنوی دانشجویان مواجه شده است. غلبه نگرش تخصص‌گرا و فنی، اهداف تربیتی را در فرآیند تدریس به حاشیه رانده و موجب گسستی معنادار میان «علم» و «تربیت» شده است. این در حالی است که آموزه‌های اسلامی و اسناد بالادستی بر تلفیق دانش با ایمان، اخلاق و حکمت تأکید دارند. در پاسخ به این خلأ، رویکرد «الهی‌فرهنگی» مطرح شده که می‌کوشد آموزش تخصصی را با ارزش‌های الهی، هویت فرهنگی و مسئولیت اجتماعی پیوند زند. مقاله حاضر با هدف تحلیل انتقادی این رویکرد، به تبیین مفهومی، آسیب‌شناسی اجرایی و تحلیل کیفیت تدریس در چارچوب تربیتی–ارزشی می‌پردازد. این پژوهش با روش تحلیلی–نظری و با استناد به منابع داخلی و خارجی، آیات قرآن، روایات و نظریه‌های تربیتی اسلامی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد فقدان چارچوب نظری منسجم، نبود آموزش اساتید، کمبود منابع تخصصی اسلامی‌شده و مقاومت فرهنگی، از موانع اصلی تحقق این رویکرد هستند. همچنین، کیفیت تدریس—به‌ویژه در مؤلفه‌هایی مانند روابط انسانی، روش تدریس و نیت تربیتی استاد—نقش تعیین‌کننده‌ای در اثربخشی فرهنگی دارد. آیه «يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ» بر این امر تأکید می‌کند که علم بدون ایمان، موجب تعالی نمی‌شود. نوآوری مقاله در تحلیل چندلایه (مفهومی، اجرایی و تربیتی) و تأکید بر نقش محوری استاد است. در پایان، پیشنهادهایی اجرایی، پژوهشی، مدیریتی و مهارتی برای ارتقای این رویکرد ارائه شده که بر تحول در سیاست‌گذاری، تولید منابع بومی، توانمندسازی اساتید و بازتعریف نقش تربیتی آنان در منظومه معرفتی اسلام تأکید دارند