سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد

صفحه اصلی / نخستین همایش ملی جهت گیری الهی فرهنگی در تدریس دروس تخصصی دانشگاهی

تبیین مبانی نظری و طراحی الگوی مفهومی تدریس مبتنی بر رویکرد الهی-فرهنگی در علوم مهندسی

نویسندگان :

رحیم کریمی¹ تقی آقا حسینی²

1- دانشگاه آزد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، 2- دانشگاه فرهنگیان

کلمات کلیدی :

آموزش مهندسی،رویکرد الهی-فرهنگی،پداگوژی پاسخگوی فرهنگ،جهان‌بینی توحیدی،اخلاق مهندسی،الگوی تدریس

چکیده :

آموزش مهندسی در دوران معاصر با چالش گذار از یک پارادایم صرفاً فنی-محور به رویکردی کل‌نگر و انسان‌گرا مواجه است که ابعاد فرهنگی، اخلاقی و جهان‌بینی دانشجویان را به رسمیت بشناسد. با وجود افزایش توجه به پداگوژی‌های مبتنی بر فرهنگ و اخلاق در دهه‌های اخیر، یک شکاف پژوهشی عمیق در زمینه تلفیق این رویکردها با مبانی الهی و جهان‌بینی توحیدی در یک الگوی منسجم آموزشی برای رشته‌های مهندسی وجود دارد. هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی نظری و طراحی یک الگوی مفهومی برای تدریس در علوم مهندسی، بر اساس رویکردی ترکیبی (الهی-فرهنگی)، به دنبال پاسخ به این پرسش اصلی است که مبانی، اصول و مؤلفه‌های چنین الگویی کدامند و چگونه می‌توان از طریق آن، پیوندی ارگانیک میان دانش فنی، اخلاق حرفه‌ای و جهان‌بینی توحیدی برقرار ساخت. روش: این پژوهش با استفاده از روش مرور نظام‌مند (Systematic Literature Review) انجام شده است. با جستجو در پایگاه‌های علمی معتبر و بر اساس معیارهای ورود و خروج مشخص، 30 مقاله مرتبط که بین سال‌های 2020 تا 2025 منتشر شده‌اند، انتخاب و مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفتند. یافته‌ها: تحلیل منابع نشان داد که سه جریان اصلی فکری در ادبیات اخیر وجود دارد: (1) ضرورت پداگوژی‌های پاسخگو و حافظ فرهنگ (Culturally Responsive/Sustaining Pedagogy) برای ارتقای عدالت و مشارکت همگانی؛ (2) اهمیت تلفیق جنبه‌های الهیاتی، اخلاقی و تاریخی برای تعمیق فهم و قضاوت حرفه‌ای مهندسان؛ و (3) کاربست رویکردهای تدریس دانشجو-محور و مبتنی بر طراحی برای ایجاد یادگیری معنادار. نتیجه‌گیری: بر اساس تلفیق یافته‌ها، الگوی مفهومی تدریس الهی-فرهنگی در مهندسی پیشنهاد گردید. این الگو بر مبانی فلسفی (جهان‌بینی توحیدی)، جامعه‌شناختی (عدالت‌محوری) و روان‌شناختی (هویت‌سازی) استوار است. اصول حاکم بر آن شامل توحید (یکپارچگی دانش)، مسئولیت (امین بودن در برابر خلق و خلقت)، عدالت (انصاف در طراحی و اجرا) و تعقل (خردورزی نقادانه) می‌باشد. مؤلفه‌های اجرایی الگو نیز در چهارچوب برنامه درسی، راهبردهای تدریس، نقش استاد و دانشجو و شیوه‌های ارزشیابی بازتعریف شده‌اند. این الگو ظرفیت آن را دارد که نسل جدیدی از مهندسان را تربیت کند که نه تنها در حوزه فنی متخصص، بلکه از نظر اخلاقی متعهد و از منظر جهان‌بینی، دارای دیدگاهی متعالی باشند.