سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد

صفحه اصلی / نخستین همایش ملی جهت گیری الهی فرهنگی در تدریس دروس تخصصی دانشگاهی

بررسی تطبیقی قرارداد یادگیری در روان‌شناسی تربیتی، با اصول سه‌گانه مشارطه، مراقبه و محاسبه در اسلام

نویسندگان :

فاطمه فرود مورجانی¹

1- آموزش و پرورش

کلمات کلیدی :

قراراداد یادگیری،روانشناسی تربیتی،خود تنظیمی،خودسازی اسلامی،مشارطه،مراقبه،محاسبه،تحلیل تطبیقی

چکیده :

چکیده رویکرد قرارداد یادگیری، به عنوان یک راهبرد آموزشی در روان‌شناسی تربیتی، بر تعیین هدف، تعهد، خودارزیابی و مسئولیت‌پذیری یادگیرنده تأکید دارد. با این حال، خاستگاه اصیل این مفاهیم را می‌توان در متون دینی، به ویژه در آموزه‌های اسلامی با محوریت تهذیب نفس جستجو کرد. این پژوهش، به بررسی این مسئله می‌پردازد که آیا می‌توان میان چارچوب قرارداد یادگیری و نظام اخلاقی-تربیتی اسلام، به ویژه فرآیند سه‌گانه مشارطه، مراقبه و محاسبه، هم‌خوانی نظری و عملی یافت و وجوه اشتراک و افتراق این دو پارادایم چیست. این پژوهش با رویکردی تطبیقی-تحلیلی و با روش تحقیق کیفی از نوع مطالعه کتابخانه‌ای-اسنادی انجام شده است. داده‌ها از دو حوزه گردآوری شده‌اند: ۱) متون روان‌شناسی تربیتی (کتب و مقالات معتبر بین‌المللی) در حوزه قراردادهای یادگیری و خودمدیریتی، و ۲) متون دست‌ اول اسلامی شامل قرآن کریم، کتب حدیثی معتبر شیعه و اهل سنت و سایر متون اسلامی. داده‌ها با تکنیک تحلیل محتوای تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هم‌پوشانی قابل توجهی بین عناصر کلیدی قرارداد یادگیری و فرآیندهای سه‌گانه خودسازی اسلامی وجود دارد. مشارطه به عنوان عهد و پیمان بستن با خویشتن، معادل دقیق تعهد به اهداف یادگیری در قرارداد است. مراقبه به مفهوم نظارت مستمر بر اعمال، با بازخورد مستمر و خودنظارتی در قرارداد یادگیری هم‌خوانی دارد. همچنین، محاسبه یا ارزیابی روزانه عملکرد، مستقیما با خودارزیابی و ارزشیابی در قراردادهای یادگیری مطابقت دارد. با این حال، یک تفاوت بنیادین وجود دارد: انگیزه و غایت نهایی در پارادایم اسلامی، تقرب به الله و اطاعت از امر الهی است، در حالی که در روان‌شناسی تربیتی، انگیزه بر تحقق خود و کارآمدی دنیوی متمرکز است. این تفاوت در غایت، بر کیفیت اجرای هر یک از این فرآیندها تأثیر می‌گذارد. به نظر می‌رسد می‌توان از آموزه‌های اسلامی به عنوان یک پشتوانه نظری غنی و اصیل برای تقویت مبانی نظری قراردادهای یادگیری، به ویژه در بافت‌های فرهنگی-جامعه‌ای با زمینه اسلامی، بهره جست. تلفیق این دو چارچوب می‌تواند منجر به طراحی مدل‌های آموزشی جامع‌تری شود که هم‌زمان به ابعاد عقلانی، عاطفی و معنوی یادگیرنده توجه دارند. این پژوهش زمینه را برای مطالعات تجربی آینده جهت سنجش اثربخشی مدل‌های تلفیقی فراهم می‌کند.