سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد

صفحه اصلی / نخستین همایش ملی جهت گیری الهی فرهنگی در تدریس دروس تخصصی دانشگاهی

ادغام ارزشهای الهی–فرهنگی در آموزش فیزیک حالت جامد: چارچوب نظری و مدل اجرایی

نویسندگان :

نصرت علی وهاب زاده¹

1- آزاد اسلامی واحد پارساباد مغان

کلمات کلیدی :

فیزیک حالت جامد،آموزش مبتنی بر ارزش ( الهی–فرهنگی)،معنا گرایی علمی،معرفت‌ شناسی اسلامی،ارزشیابی چند بعدی

چکیده :

فیزیک حالت جامد به‌عنوان شاخه‌ای بنیادین در فیزیک و مهندسی مواد، زیربنای نظری و کاربردی فناوریهای الکترونیکی، فوتونیکی و نانوفناوری را فراهم می‌آورد؛ با اینحال، الگوی مرسوم آموزشی این گرایش در بسیاری از مؤسسات آموزش عالی عمدتاً معطوف به انتقال محتوای نظری و تقویت مهارتهای محاسباتی است و کمتر به ابعاد معنا شناختی، اخلاقی و فرهنگی علم توجه میشود؛ کاستی‌ که میتواند به تولید متخصصانی فنی اما فاقد چشم‌انداز معنایی و مسئولیت پذیری اجتماعی بینجامد. هدف مقاله حاضر، تدوین یک چارچوب نظری–عملی تحت عنوان «جهت گیری الهی–فرهنگی» برای آموزش فیزیک حالت جامد است که هم افزایی میان دانش فنی و آموزه‌های دینی را به‌عنوان رکن راهبردی ارتقای معنا گرایی علمی، اخلاق حرفه‌ای و مسئولیت اجتماعی دانشجویان پیشنهاد کند. دامنه محتوایی مطالعه شامل متون و پژوهشهای مرتبط با آموزش فیزیک حالت جامد در فاصله زمانی ۲۰۰۴–۲۰۲۴ و منابع به زبانهای فارسی، انگلیسی و عربی در سطح آموزش عالی است. روش پژوهش مروری–مفهومی با رویکرد تحلیلی–توصیفی و اجزای آن مرور نظام یافته ادبیات موضوع، تحلیل مفهومی و خوانش هرمنوتیکی گزینشی آیات و روایات مرتبط (با رعایت سندشناسی و تفاسیر معتبر) میباشد؛ همچنین مدل پیشنهادی به‌گونه‌ای طراحی شده است که قابلیت آزمون در یک پایلوت شبه آزمایشی را داشته باشد. بر اساس تحلیلها، چارچوب پنج‌مولفه‌ای پیشنهادی شامل: (۱) اهداف یادگیری تلفیقی در ابعاد شناختی–مهارتی–معنایی، (۲) گزینش محتوای نمونه محور که «نقاط ورود» معنا را فراهم آورد، (۳) روشهای تدریس فعال و بازتابی با جلسات بازتاب معنایی، (۴) ارزشیابی چند بعدی متشکل از آزمون درک مفاهیم فنی، پرسشنامه معنا گرایی و روبرک سه محور، و (۵) سازوکارهای نهادی پشتیبان (آموزش اساتید، بانک تفاسیر و شاخص گذاری ارزیابی) تدوین گردید. مقاله همچنین نقاط ورود مفهومی مشخصی در محتوای فیزیک حالت جامد—از جمله نظم و تقارن شبکه‌های بلوری، رفتار الکترونی در نیمه‌هادی‌ها، نقایص کریستالی و پایداری فاز ها را معرفی و نمونه‌ هایی از واحد درسی و مسیر فاز بندی اجرایی (پایلوت، تحلیل داده‌ها و تعمیم) ارائه میدهد. نتایج مرور و تحلیل نشان میدهد که ادغام نظام‌مند آموزه‌های دینی در چارچوب روش‌شناسی هرمنوتیک و با سندشناسی محکم میتواند ضمن پاسداشت اصالت علمی، در تعمیق معنا گرایی، افزایش انگیزش یادگیری و تقویت مسئولیت پذیری اجتماعی مؤثر باشد؛ با این همه، تحقق پایدار این رویکرد منوط به آموزش تخصصی اساتید در خوانش متون دینی، دسترسی به منابع تفسیری و سندی معتبر، و حمایت سیاستی و نهادی است. از منظر سیاستگذاران آموزشی، این مقاله دستورالعمل‌هایی عملی برای باز طراحی سرفصل‌ها، برنامه‌های آموزش استادان، و تدوین شاخصهای ارزیابی معنوی–علمی ارائه میکند تا زمینه پیاده‌ سازی نظام ‌مند جهت گیری الهی–فرهنگی در آموزش فیزیک حالت جامد فراهم آید.