سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد

صفحه اصلی / نخستین همایش ملی جهت گیری الهی فرهنگی در تدریس دروس تخصصی دانشگاهی

شاخص‌های فلسفی ـ تربیتی اثربخشی تدریس با رویکرد الهی ـ فرهنگی در دروس تخصصی دانشگاه

نویسندگان :

معصومه سادات سعیدی¹ مهری یزدانی²

1- دانشگاه آزاد واحداراک 2- دانشگاه آزادواحداراک

کلمات کلیدی :

اثربخشی تدریس،رویکرد الهی ـ فرهنگی،دروس تخصصی دانشگاه،شاخص‌های فلسفی ـ تربیتی،آموزش عالی،تربیت اسلامی

چکیده :

چکیده آموزش عالی ایران، به‌ویژه در حوزه دروس تخصصی، با چالش غفلت از ابعاد الهی، اخلاقی و فرهنگی در فرایند تدریس مواجه است؛ موضوعی که منجر به تربیت دانش‌آموختگانی می‌شود که علی‌رغم برخورداری از دانش تخصصی، فاقد تعهد اجتماعی و هویت فرهنگی کافی هستند (صفری شالی و همکاران، ۱۴۰۳). از منظر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، تدریس اثربخش فرآیندی ارزش‌مدار است که باید «تعلیم» را با «تربیت» تلفیق نماید (دلبری، ۱۳۹۲). بر این اساس، شناسایی و تبیین شاخص‌هایی که بتوانند اثربخشی تدریس را با رویکرد الهی ـ فرهنگی مورد سنجش قرار دهند، ضرورتی انکارناپذیر است. این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین شاخص‌های فلسفی ـ تربیتی اثربخشی تدریس با رویکرد الهی ـ فرهنگی در دروس تخصصی دانشگاه انجام شد. مطالعه حاضر از نظر ماهیت، کیفی و از نظر روش، تحلیلی ـ توصیفی است. جامعه پژوهش شامل منابع معتبر در حوزه‌های فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، اثربخشی تدریس و فرهنگ دانشگاهی بود که با روش هدفمند و با رعایت معیارهای صلاحیت علمی انتخاب شدند (فخاری و الهام، ۱۴۰۱). ابزار گردآوری داده‌ها، فیش‌برداری نظام‌مند از متون و برای اعتباربخشی به داده‌ها، روش مثلث‌سازی منابع بود. داده‌ها با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی و تحلیل مضمون بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد که شاخص‌های اثربخشی تدریس با رویکرد الهی ـ فرهنگی در سه محور اصلی قابل طبقه‌بندی است: محور فلسفی (انسجام معرفتی، غایت‌مداری و عقلانیت نقاد)، محور تربیتی (پیوند علم و اخلاق، تعامل دوسویه استاد و دانشجو، و کاربست‌پذیری آموزش) و محور الهی ـ فرهنگی (توجه به فرهنگ بومی ـ دینی، بهره‌گیری از الگوهای دینی و نهادینه‌سازی هویت فرهنگی ـ ملی) (Biggs & Tang, 2011؛ سلیمی‌فر و شعبانی، ۱۴۰۲). نتایج نشان داد که سنجش اثربخشی تدریس نمی‌تواند صرفاً بر معیارهای کمی و فنی متکی باشد و نیازمند نگاهی جامع‌نگر به ابعاد فلسفی، تربیتی و الهی ـ فرهنگی است. بنابراین پیشنهاد می‌شود شاخص‌های استخراج‌شده مبنای بازنگری در شیوه‌های تدریس اساتید، طراحی برنامه‌های درسی و نیز تدوین آیین‌نامه‌های ارزشیابی کیفیت تدریس در دانشگاه‌ها قرار گیرند. همچنین انجام پژوهش‌های تجربی برای سنجش میزان تحقق این شاخص‌ها و طراحی ابزارهای سنجش متناسب، به‌عنوان مسیرهای آتی پژوهش توصیه می‌شود. واژگان کلیدی: اثربخشی تدریس، رویکرد الهی ـ فرهنگی، دروس تخصصی دانشگاه، شاخص‌های فلسفی ـ تربیتی، آموزش عالی ، تربیت اسلامی.